We zitten aan tafel. Onze kleindochter van 7 maanden zit in haar buggy het van een afstandje te bekijken. Met grote ogen observeert ze wat we doen. Ze kan er nog geen chocola van maken, maar dat schijnt haar niet te deren. Ze bekijkt het met interesse. Als ik haar aandacht geef, naar haar kijk en iets tegen haar zeg, haken haar ogen in die van mij. Een stralende lach glijdt over haar gezicht. Er wordt een relatie gelegd. De adem versnelt, de aandacht vernauwt zich. Als ik me weer op het tafelen richt, ontspant ze. De verwondering treedt weer in, de algemene open interesse in wat er gebeurt.

Het doet me denken aan de uitspraken van Ashin Tejaniya. “Maak je niet druk over wat je waarneemt als je maar waarneemt. Heb onbevooroordeelde interesse. Hoe ontspannener de geest, hoe ruimer je waarneemt en hoe meer je de dingen ziet zoals ze zijn. Heb geduld en vertrouw op het innerlijk systeem dat op een gegeven moment vanzelf verbanden gaat zien. Oorzaak en gevolg. Het ontstaan en de vertekening van afkeer en begeerte. Zo groeit wijsheid vanzelf en van nature.”  (in mijn eigen woorden)

Ze lijkt precies op die manier waar te nemen. Het natuurlijke systeem van leren, van uitvogelen hoe het zit, draait kalmpjes op de achtergrond. Er is nog geen noodzaak het allemaal te weten. Het ‘niet weten’ heeft nog alle ruimte. Dat zal veranderen. Het hoort erbij, bij opgroeien. Bij leren zelf je weg in het leven te vinden zonder daarvoor afhankelijk te zijn van die groten, die dat allemaal al kunnen.

Als we naar buiten gaan voor een wandeling, zie ik hetzelfde gebeuren. Ze heeft een open verwonderde interesse voor alles wat in haar blikveld verschijnt. Bomen, auto’s, dieren, langslopende mensen. Het is allemaal welkom in haar ontspannen blik. Het mag allemaal binnenkomen. Tot ik het ‘er niets mee hoeven’ verstoor door dingen te benoemen, aan te wijzen, te duiden. Haar onbedoeld duidelijk maak dat het ene belangrijker is dan het andere.

De zoeker in ons zal dit zonde vinden, ‘Zorg dat het behouden blijft!’ Vergetend hoe bevrijdend het is te weten en te kunnen wat die groten allemaal weten en kunnen. Niet meer afhankelijk te zijn. Het is de onstuitbare drang van het leven. Het is nodig te weten wat een auto is, een paard, hoe je een boterham smeert, wat 1+1 is. Vraag een kind wat het wil worden: GROOT! Ook al raak je dat onderzoekende pure kijken kwijt in het proces van weten hoe het allemaal werkt.

Zelf zie ik het spirituele pad als een weg om daar weer te komen. Het niet weten weer plaats te geven. Maar nu in een volwassen lichaam. Opnieuw ontdekken wat het leven is, met diezelfde onbevangen open interesse die bereid is alles binnen te laten.

In het volwassen leven is een diepere ontspanning in de geest mogelijk. Omdat je al volgroeid bent, kun je zonder begeerte zijn. Zonder meer, verder, groter. Ook zonder spirituele begeerte! Opgewekt door boeken en verhalen; gevoed door de beelden die we op grond hiervan gemaakt hebben, inclusief de beelden die we hebben van mensen die we als verlicht zien. Ideeën die openheid in de weg staan.

‘Stop met zoeken, begin met vinden’ was een gevleugelde uitspraak van mijn leraar Jeru Kabbal. Een zoeker blijft zoeken, de blik gericht op een niet bestaande toekomst. Een vinder blijft vinden, in de rijkdom van het alomtegenwoordige nu. Thuiskomen is de werkelijkheid zien. Die is zo dichtbij, dat je er makkelijk overheen kijkt.

Het enige wat tussen jou en de werkelijkheid staat zijn ideeën. Zie ze voor wat ze zijn: niets werkelijks. Laat ze varen. Adem en ontspan. Als het zoeken stopt, kan het vinden beginnen. Hier, aan de keukentafel. Het leven zal je opnieuw verwonderen.

Wat je ziet, wat je ervaart, is je verbeelding ervan. En de verbeelding is het gevolg van het overlevingsmechanisme in het lichaam dat dit beeld nodig heeft om te kunnen functioneren. Net zoals een robot eigen camerabeelden moet maken en analyseren om zijn weg te kunnen vinden.

Het ontwikkelen van het vermogen om de verbeelding en het werkelijke niet meer door elkaar te halen, zou je ‘je zoektocht’ kunnen noemen. Hoewel dat een misleidende term is. Als we iets zoeken, dan maken we er een beeld van in onze geest en kijken of we ergens iets zien dat er op lijkt. Als je dit op de spirituele zoektocht toepast, ben je bij voorbaat verloren. Het zal je ertoe aanzetten om te willen luisteren naar mensen die praten over wat de realiteit is. Het zal je ertoe aanzetten om te willen begrijpen waar ze het over hebben, er boeken over te lezen. Dat wil zeggen: je eigen beelden te maken op grond van die van anderen. Mijn tip: doe dat niet! Blijf uit de buurt van iedereen die een poging doet de werkelijkheid te beschrijven. Lees er niet over, praat er niet over. Het brengt je verder van huis.

Als de realiteit kon spreken, zou ze zeggen: “Maak geen beelden van mij, want ze zullen verhinderen dat je mij vindt.”

Vertrouw erop dat als de sluiers vervagen (het verbeelden tot rust komt) je het vanzelf wel ziet.  Waarbij een blinde net zo ziend is als een ziende in dit geval, want aan je ogen heb je niets.

Een van mijn favoriete citaten van Nisargadatta is: Thoughts are just ripples in the mind. When the mind is quiet, it reflects reality. When it is motionless through and through, it dissolves, and only reality remains.

Ik wil je niet ontmoedigen, maar de bottomline is: de werkelijkheid is niet waar te nemen, alleen de spiegeling ervan die in de geest wordt gemaakt. Hoe stiller de geest, hoe zuiverder de spiegeling. Die zuivere spiegeling kun je een ontwaken noemen. Dat wil zeggen, het waarnemen van de werkelijkheid, ontdaan van alle interpretatie, ontdaan van alle ballast, ontdaan van de irreële scheidingen en identificaties die worden aangebracht vanuit het natuurlijke streven naar zelfbehoud.

Toch is er een volgende stap mogelijk. Of stap? Een toestand. Een genade, waarbij de stilte zo diep is, het vertrouwen zo groot, dat de geest voor een moment volkomen stilvalt. Door en door. Zodat zelfs het spiegelen een doen teveel wordt. Dan blijft alleen de werkelijkheid.

Golft water, dan weerspiegelt het de maan in fragmenten die allemaal een eigen leven lijken te leiden. Hoe meer het water tot rust komt, hoe getrouwer de spiegeling. Maar nog steeds is de spiegeling niet de maan. Ook niet als je je omdraait en je de directe spiegeling van het licht in je eigen geest waarneemt. Hoe zuiver, hoe ik-loos, die spiegeling ook is. Pas als het mechanisme van spiegeling zelf ontspant, onthult de werkelijkheid zich. Maar dan is er geen waarnemen; geen waarnemer, geen waargenomene. Dus waar praten we over? De pogingen van de geest om er achteraf toch vorm aan te geven. Omdat hij niet anders kan. En dan buitelen de metaforen en associaties over elkaar. Hoe mooi en kunstig ook, allemaal niet dat. Golven in het water.

Breng de geest tot rust, en ga het avontuur van niet-weten aan.

Het spirituele pad is in wezen zeer eenvoudig. Wat je zoekt is hier. Er is dus strikt genomen niets te zoeken. Je kunt ook niet ergens heen om het te vinden. En niemand kan het je geven. Ieder zoeken versterkt het idee dat het niet hier is waar jij nu bent. Maar helaas gaat niet zoeken je ook niet helpen. Je zit helemaal klem. Je kunt gerust zeggen dat het de meest gekmakende onderneming is die je kunt beginnen.

Het heeft geen enkele zin om iets te zoeken dat hier al is. Iets te verkrijgen wat je al hebt. Laat staan dat het ergens op slaat om iets te willen worden wat je al bent. En dat is nu precies wat we op het spirituele pad meestal aan het doen zijn. En dat terwijl iedere inspanning op dat vlak de illusie dat er iets mist alleen maar zal versterken. Ieder weldenkend mens zal als hij dit beschouwt tot dezelfde conclusie komen: Stop ermee.

Maar wat dan? Hoe ga je om met iets dat hier is, maar wat je niet ziet? Niet ervaart? En anderen kennelijk wel. Iets wat al je verlangens kan stillen. Een einde aan je lijden maakt! Tenminste, als je de boeken en getuigenissen wilt geloven. En ik ga er maar even van uit dat je dat wilt. Je bent tenslotte dit artikel aan het lezen.

Ten eerste is het belangrijk om te erkennen dat wat je zoekt hier is. En dat je er kennelijk blind voor bent. Niet echt leuk, maar wel essentieel om niet nog verder van je doel te geraken dan je al bent. Dan dringt zich de tweede vraag op: Wat kan mijn ogen openen? Wat dezelfde vraag is als: Wat verblindt mij?

Liefde. Liefde voor het leven. Voor alles waar je van houdt, waar je aan gehecht bent. Liefde is de bron van alles. Ook van je verblinding.

Nee, de oplossing is niet om dan maar een hekel aan het leven te hebben. Hoewel een van de grootste leraren uit onze tijd tot ontwaken is gekomen op een moment dat hij zo depressief was dat hij zijn liefde voor het leven losliet. En baf, de werkelijkheid opende zich magistraal. Het zou wat moois zijn als de workshops ‘Hoe kan ik een nog grotere hekel aan mezelf krijgen? Zo’n grote hekel dat de identificatie met mezelf ten einde komt?’ als paddenstoelen uit de grond zouden schieten.

Maar als de vraag ‘Wat verblindt mij?’ dezelfde vraag is als ‘Wat kan mijn ogen openen?’ zou het antwoord dan ook hetzelfde kunnen zijn? Laten we dat eens onderzoeken.

Het is een feit dat ontevredenheid, het gevoel dat er iets mist, mensen op het spirituele pad brengt. Natuurlijk zijn er geluksvogels die wakker worden zonder op het spirituele pad te zijn geweest, maar daar hoor jij niet bij. Dat kun je vergeten. Jij bent een zoeker, je leest boeken, je abonneert je op een spiritueel tijdschrift, je denkt er over na, je gaat naar workshops, satsangs, retraites en wat niet meer. En zelfs al krijg je daar te horen dat je beter niet kunt zoeken, ben je allang hopeloos verloren. Het ‘niet zoeken’ is voor de zoeker slechts een nieuwe strategie. Een nieuwe manier van zoeken. Je wilt iets. En als het daarvoor nodig is om niet te willen dan doe je dat. Maar de onderliggende motivatie is nog steeds hetzelfde.

Of je nu weg wilt van ongenoegen, of streeft naar geluk. Het is één pak nat. Twee kanten van dezelfde munt. Je rent van A naar B. Of je focus nu is om zo snel mogelijk weg van A te komen (angst), of dat je focus is om zo snel mogelijk bij B te komen (verlangen). De beweging is hetzelfde. En alsmaar beweeg je in het nu.

Normaal gesproken associëren we alleen verlangens met liefde. Je inspannen om je verlangens te vervullen wordt gezien als je hart volgen. De spirituele workshops waarin je wordt aangespoord je dromen waar te maken doen het uitstekend. Maar het idee alleen al! ‘Leef je droom’. Hemeltje lief. Dat is nu juist wat we al de hele tijd aan het doen zijn (al is het meestal een nachtmerrie). De hoofdoorzaak van ons onvermogen de realiteit waar te nemen.

Eerlijkheid gebiedt dat we moeten erkennen dat het weg willen van je angsten net zo goed ‘je hart volgen’ is. Je hart als coach van het Olympisch record wegrennen. Zo zien we het niet vaak. Toch is dat zinvol. Want zelfs al lukt het je om de manifestatie van je angstdroom door die van een verlangdroom te vervangen, het is en blijft leven vanuit een droom. En in de droom, die uit liefde voor het leven wordt gecreëerd, is ieder verlangen een afspiegeling van een angst en vice versa. Het één houdt het ander in stand.

Iets waar ik van houd, probeer ik te behouden. Een dierbaar schilderij. Een kind, een relatie. Een BMW cabrio. Ik ben voortdurend bezig om de juiste balans te vinden tussen loslaten en vasthouden. Loslaten zodat ik ervan kan genieten. Zodat het op zichzelf kan staan, zich zo natuurlijk mogelijk kan ontwikkelen. Vasthouden om het te behoeden voor beschadiging, diefstal, breuk. Verlies. Het poetsen, verzorgen, onderhouden. Zorg, zorgen. Angst, verlangen.

Diep in jezelf houd je van het leven. Hoe rot je je ook voelt. Je wilt het loslaten zodat je ervan kunt genieten (en baalt als dat niet lukt). Je wilt het vasthouden om het te behoeden voor breuk, beschadiging en diefstal. Je zorgt ervoor. Dat is niet fout of goed, dat is natuurlijk.

In alles wat leeft zit een onophoudelijk streven naar zelfbehoud. Daar ontstaat vanuit de zee van onvoorwaardelijke liefde, de druppel van de voorwaardelijke liefde die alleen bestaat in relatie tot haar tegenpool angst.

Bij ons mensen heeft dit streven geleid tot een enorme ontwikkeling van het denkvermogen. Met in de grond nog steeds die ene obsessie: zelfbehoud. Zelfbehoud is, naast dat het een autonoom proces is, volstrekt verstrikt geraakt met de vermogens die in het denken schuilen. Vermogens die ver uitstijgen boven zelfbehoud, maar zich er maar moeizaam van los kunnen maken. Voornamelijk omdat de wortels zo diep zitten. Als je aan de oppervlakte van het denken blijft is het lastig te zien dat zelfs de meest onschuldige gedachte ergens in de diepte met zelfbehoud verbonden is, met je verdedigingssysteem. Alleen als je minutieus onderzoek doet naar wat er achter een gedachte zit, kom je bij die oude lagen, die ongelofelijk hardnekkig zijn. Neem maar eens een gedachte. Een op het eerste gezicht neutrale of zelfs prettige gedachte als ‘wat een lekker weer vandaag’. ‘Lekker weer’ veronderstelt ook het bestaan van ‘naar weer’. ‘Naar weer’ en ‘lekker weer’ worden gemeten aan wat door het lichaam als aangenaam wordt ervaren. Als ondersteunend voor het zelfbehoud. Het is verontrustend, maar iedere gedachte is hier op een of andere manier mee verbonden. Alles waar het predicaat ‘goed’, ‘fout’ of ‘geen van beiden’ op kan worden geplakt. En wat zich vaak ook aan het lichaam meedeelt als spanning en emoties.

Iedere gedachte is een oordeel zou je kunnen zeggen. Ook al ziet het er aan de oppervlakte niet zo uit. Zonder oordeel geen gedachten. Zonder zelfbehoud geen gedachten. Zonder liefde, zonder angst, geen gedachten.

(Andersom gaat de vlag overigens niet op. Geen gedachten betekent niet meteen dat er geen oordeel, geen zelfbehoud, liefde of angst is. Bekend verschijnsel is bijvoorbeeld de ‘black out’. Het volkomen leeg trekken van de denkruimte als gevolg van angst. Een beschermingsmechanisme op zich. Onder de oppervlakte draait het verdedigingssysteem overuren.)

Dit systeem van oordelen uit zelfbehoud maakt gebruik van het vermogen van onze hersenen om beelden van de wereld te maken, zodat de wereld hanteerbaar voor ons wordt. Zodat we een stoel van een tafel kunnen onderscheiden. Een computer kunnen bedienen (en ontwerpen!), een tuin kunnen wieden. Het maakt zelfs mogelijk dat we met elkaar kunnen communiceren via klanken en tekeningen, woorden en letters. Het maakt het mogelijk dat ik nu tot jou spreek hoewel ik hier niet ben.

Het is een hele grote stap wanneer je erkent dat die beelden de werkelijkheid niet zijn. Dat als jij een stoel ziet, dit niet de werkelijkheid is maar het beeld dat jouw denkwereld aan je presenteert om de wereld hanteerbaar voor je te maken.

Dat je om de werkelijkheid te ontmoeten als het ware door dat beeld heen zal moeten kijken.

Kan dat wel?
Ja, dat kan.

Maar zoals je wel zult begrijpen, zul je dit niet met je denken kunnen doen. Er nog meer boeken over lezen gaat je beslist niet helpen. Hoewel het ook kan zijn dat je er eerst nog wat meer boeken over moet lezen voor dat dit diep genoeg tot je doordringt.

Als de weg van de wanhoop en de weg van het onbevangen toeval niet meer voor je zijn weggelegd omdat je al op pad bent, rest er nog een derde mogelijkheid. Het vermogen de denkwereld tot rust te brengen. De golven van de geest te kalmeren. Zodanig te kalmeren dat het geen eigen beelden meer schept en puur weerspiegelt wat is.

Voor die weg is het inzicht dat liefde de vonk tot verblinding is uitermate behulpzaam. Het is dat inzicht wat je kunt inzetten om tot een staat te komen waarin je ogen open gaan. Die je kan helpen te stoppen met rennen, te stoppen met zoeken. Door te werken vanuit dezelfde bron.

Liefde.

Ambitie gaat het niet voor je doen. Net zo min als discipline, wilskracht en doorzettingsvermogen. Hoewel het zinvolle hulpbronnen zijn, zijn ze op zichzelf niet genoeg. Het is liefde die je helpt om te oefenen en te oefenen en te oefenen en te oefenen, zonder dat je er bij neervalt. Het is liefde die je helpt het vertrouwen te vinden dat het in je zit, ook al ben je al levens lang gevangen in, en verslaafd aan, de droom. Die fluistert: ‘Het is hier, je hoeft nergens heen, je hoeft niet iets anders te zijn, ontspan, ontspan, ontspan. Wees met je adem en laat het tot je komen.’ Het is diezelfde liefde die je de moed geeft om je emoties en gedachten aan te kijken in plaats van je erdoor te laten leven. Om er achter te kijken. Diep genoeg tot je bij de wortel van zelfbehoud komt waar de liefde voor het leven in de liefde van de werkelijkheid transformeert. Waar het je niet meer aanzet tot rennen, tot oordelen, tot vechten of vluchten. Waar het je uitnodigt stil te vallen tot in het diepste van het diepste.

En vraag me niet hoe het kan, maar de werkelijkheid van eenheid, van geen vorm, kan op zo’n moment tot het denken doordringen. En blijvend gezien blijven ondanks dat het denken zich weer aan zijn oordelende, scheidende en beeldenscheppende taak wijdt.

De druppel valt samen met de zee.

Natuurlijk zijn er ook andere wegen. Maar welke weg je ook volgt, ik wens je het geluk een leraar te treffen die je helpt te vertrouwen in je eigen vermogen om jezelf in die staat te brengen. Een irrationeel innerlijk weten wat tegelijkertijd volkomen realistisch is. Een weten dat zich versterkt tijdens het oefenen, zelfs al is het nog niet zover. Zoals Mark Tuitert weet dat er een fabuleuze 1500 meter in hem zit, ook al heeft hij hem nog nooit gereden.

Het weten dat het een ei is dat van binnenuit zal worden opengebroken, als jij er maar op blijft zitten en zitten. Het weten dat niemand je hoeft te vertellen wat de werkelijkheid is (liever niet!), omdat het zich aan je zal openbaren. Opdat het zich in al zijn puurheid aan je zal kùnnen openbaren! En alsmaar beweeg je in het nu. Onlosmakelijk verbonden.

Het pijnlijke en het plezierige lijken twee verschillende motivaties. Maar wanneer je er vanuit een breder perspectief naar kijkt, kan je zien dat het in wezen één en dezelfde beweging is. Iedere beweging weg van iets pijnlijks is tegelijkertijd een beweging naar iets plezierigs en vice versa. Het is als het ware een continuüm. Je kan iedere beweging op beide manieren zien. Weg van kou is hetzelfde als naar warmte. Weg van warmte is hetzelfde als naar kou.

Vandaag de dag is het spirituele pad erg vervlochten met het vervullen van je verlangens. Het lijkt zo’n beetje de graadmeter van je spirituele ontwikkeling te zijn in hoeverre je het voor elkaar krijgt het Universum voor je aan het werk te zetten.

Laat ik het aan de hand van een voorbeeld illustreren. Afgelopen najaar kreeg ik een spirituele nieuwsbrief waar het volgende citaat in stond:

‘De wereld die zich aan ons ontvouwt is niets meer en niets minder dan onze eigen schepping. Als die wereld ons niet langer bevalt, dan wordt het de hoogste tijd om een andere wereld te creëren. Door onszelf af te stemmen op het veld van ongekende mogelijkheden en te dromen hoe onze wereld er uit zou moeten zien, zetten we delen van onszelf aan het werk die vele malen krachtiger zijn dan we ons maar enigszins voor kunnen stellen. Wij zijn God in actie, iedere dag opnieuw. Nog sterker, er bestaat niets buiten ons, dus alles moet in ons zijn…’

Als je dit leest denk je JA! en gaat je hart open, want wie wil dit niet? Maar als je oprecht wilt ontwaken uit de illusies die je door je denksysteem worden voorgetoverd, zijn deze woorden eerder verstrikkend dan bevrijdend.

Verwarrend is dat de uitspraken grotendeels waar zijn. Maar de waarheid ervan heeft een diepgang die zich pas werkelijk openbaart op het moment dat ‘ik’ en ‘wij’ niet meer beperkt is door een identificatie met het menselijk lichaam. Het moment waarop de dualiteit van bevallen en niet bevallen is weggevallen.

Laten we het citaat eens stap voor stap bekijken.

‘De wereld die zich aan ons ontvouwt is niets meer en niets minder dan onze eigen schepping.’  Dit is zo. Maar het is een waarheid met verschillende lagen. Het kan daardoor gemakkelijk verkeerd begrepen worden. Vanuit het ik-bewustzijn ervaar je de wereld meestal zo sterk via de projecties van je denken dat wat je ervaart inderdaad je eigen creatie is. Maar een creatie die helaas helemaal niets met de werklijkheid (die er wel degelijk is!) te maken heeft. Op een dieper, ik-loos, niveau is het ook waar. Maar dan gaat het over een vorm van waarnemen die niet meer gekoppeld is aan een identificatie met het menselijk lichaam. ‘Eigen schepping’ heeft in dat verband een heel andere betekenis. Het heeft de betekenis van God.

‘Als die wereld ons niet langer bevalt, dan wordt het de hoogste tijd om een andere wereld te creëren.’  Ik zou zeggen: als de wereld je niet bevalt, is de kans erg groot dat je de wereld helemaal niet waarneemt, maar je eigen projecties daarop. Ga in dat geval in hemelsnaam niets creëren! Je zal slechts in droevige herhalingen van je oude trauma’s vervallen. Je kunt beter op zoek gaan naar de projecties die jij als ‘de wereld’ ervaart en je ervan ontdoen. Als de wereld je dan nog steeds niet bevalt, is de kans dat je nog steeds (of opnieuw) in een geprojecteerde werkelijkheid leeft groter dan de kans dat er iets mis is met de wereld.

Het is verleidelijk om te zeggen dat er dan in ieder geval toch wel iets mis moet zijn met de mensheid. Al is het alleen al omdat ze zo gevangen zit in haar geprojecteerde werkelijkheid en er daardoor zo’n puinhoop van maakt. Maar ook dat is alleen waar gezien vanuit diezelfde geprojecteerde werkelijkheid.

‘Door onszelf af te stemmen op het veld van ongekende mogelijkheden en te dromen hoe onze wereld er uit zou moeten zien, zetten we delen van onszelf aan het werk die vele malen krachtiger zijn dan we ons maar enigszins voor kunnen stellen.’  Inderdaad. Dit is precies wat er gebeurt. Je hoeft je er zelfs niet eens op af te stemmen. Het veld van ongekende mogelijkheden is zo oneindig en zo genadig dat dit mede de reden is waarom we gevangen blijven in de hypnose van onze gedroomde werkelijkheid zonder uitzicht op het ontwaken daaruit. Helaas zijn de onbewuste dromen vaak vele malen sterker dan de bewuste. De onbewuste dromen (en projecties) zijn veelal verbonden met diep in ons verankerde verdedigingssystemen die je geholpen hebben je staande te houden toen je nog klein, kwetsbaar en afhankelijk was. Zolang het oude geloof dat je leven daar van afhangt, niet op een diep niveau is opgehelderd, zal het veld van ongekende mogelijkheden je op eindeloze herhalingen en remakes van je hoogstpersoonlijke levenssoap tracteren. Het feit dat de wereld je niet bevalt is daar het onvermijdelijke gevolg van.

‘Wij zijn God in actie, iedere dag opnieuw. Nog sterker, er bestaat niets buiten ons, dus alles moet in ons zijn…’  Waar. Niets op af te dingen. Maar als God in actie je niet bevalt, en als dat allemaal in je is, en je het daarbij ook nog zelf bent; waar moet je dan heen? Zolang je deze zin vanuit het ik-bewustzijn beschouwt is het een droevige zaak. De diepgang van deze waarheid openbaart zich pas als het ik-bewustzijn stilvalt. En in die zeldzame momenten wordt je hoogstwaarschijnlijk overvallen door de verbijsterende schoonheid, liefde en compleetheid van het geheel. Het grote huis waar alles en iederen in is opgenomen, in elkaar overgaand en zichzelf aan elkaar gevend. Zelfs kan het gebeuren dat je ziet dat de gescheidenheid van vormen niets anders is dan een gevolg van de zintuigelijke perceptie die met het lichaam verbonden is. Een perceptie die vrij staat van bewustzijn zelf, vrij van het niets waarin en waaruit dit alles zichzelf ontvouwt. Dat er geen geboorte is, geen dood, geen begin, geen einde. Dat er niets komt, niets gaat, niets verdwijnt of verloren gaat. En dat er geen enkele invloed mogelijk is. Dat heeft niets droevigs! In tegendeel, dat is volledig bevrijdend.

Door de eeuwen heen is de boodschap van de mystici altijd geweest: ‘Laat al je verlangens los, behalve het verlangen te ontwaken. Als dit verlangen nog als enige over is, laat je ook die vallen.’ Voor de huidige door en door met luxe omgeven mens klinkt dit als een wel erg hoge prijs om voor bevrijding te betalen. Vrijheid betekent toch juist dat niets je in de weg staat om te doen wat je wilt?

Laten we nog eens terug gaan naar het begin. Daar heb je gezien dat iedere beweging naar iets plezierigs, dezelfde beweging is als het weggaan van iets pijnlijks. Het najagen van de vervulling van je wensen en verlangens is dus hetzelfde als het weglopen van wat je angst in boezemt. Wil je graag succesvol zijn, dan span je je in om het onsuccesvol zijn te vermijden. Wil je graag een groot huis in Frankrijk, dan span je je in om aan het opgesloten zijn in een flatje in Voorburg te ontsnappen. En of je je nu inspant door middel van meditatie of door iedere maand een staatslot te kopen, dat maakt niets uit. De motivatie is hetzelfde.

Het volgen van je verlangens is niets anders dan je laten opjagen door je angsten. En dat maakt het allemaal een stuk simpeler.

Stel je eens voor dat de mystici zouden zeggen: ‘Laat al je angsten los, behalve de angst niet te ontwaken. Als deze angst nog als enige over is, laat je ook die vallen.’ Ik denk niet dat je dan nog een seconde aarzelt! En toch is het dezelfde uitspraak. Het klink alleen anders. Het klinkt alsof er iets vervelends weggaat in plaats van dat je iets prettigs moet opgeven.

Op het moment dat je bereid bent te zien dat verlangens en angsten twee kanten van dezelfde munt zijn, valt het hele dilemma weg.

Ooit zei ik tegen een vriendin, toen ze me vroeg wat ik nou eigenlijk bij dat Clarity Proces leerde, dat het me leerde werkelijk oprecht tevreden te zijn met wat er is. Ze informeerde bezorgd of dat betekende dat mijn doel was geen verlangens meer te hebben. Toen ik dit beaamde riep ze verschrikt: “Maar dat is de dood!” Zo diep zit de Mythe dat als je geen verlangens hebt, je geen impuls meer tot leven hebt en je je dagen achter de geraniums zult slijten, rustig wachtend tot God je komt halen. Met daarbij een grote kans dat je daarvoor al van verveling bent gestorven.

Later bedacht ik me dat ik beter had kunnen zeggen dat het me leerde volkomen zonder angsten en zorgen door het leven te gaan. Waarschijnlijk had ze dan gezegd: “Wauw! Waar is die cursus?”

Wij hebben het beeld dat geluk in het vervullen van onze verlangens te vinden is. Want dat is wat ieder verlangen ons belooft. Als mijn verlangens worden vervuld, heb ik wat ik wil. Dan kan ik ontspannen en zal ik gelukkig zijn. We verliezen uit het oog dat onze verlangens een gevolg zijn van onze angsten. En dat dus niet het vervullen ervan de rust zal brengen, maar het wegnemen van de bron waaruit ze ontstaan.

Daarom zeggen de mystici: “Laat je verlangens los.” Er is bijna geen snellere manier om met je angsten in contact te komen dan het opgeven van je verlangens. Dit is iets totaal anders dan je verlangens onderdrukken of ontkennen. Als je dat doet sluit je de weg juist af. Erken je verlangens, wees er zelfs uiterst gevoelig voor. Spoor ze op, voel de kracht ervan! Dan opgeven, en wat je niet bevalt omarmen als een zinvolle wegwijzer naar waar je van binnen nog verstrikt zit in oude beelden en onnodige irrealistische overtuigingen, zodat je toegang krijgt tot de energie en het bewustzijn die hierin opgesloten zitten. Als je denkt dat je huis in brand staat, kan je niet ook tegelijk van een feestje genieten. Op die manier kunnen je verlangens een snelweg naar bevrijding zijn.

Wees dankbaar voor je frustraties en je angsten, je hebberigheden, je irritaties, je onvolkomenheden, je ongenoegens, je verontwaardiging, je lusteloosheid en je opstandigheid. Al die dingen die je niet bevallen. De negatieven van je verlangens. Ze wijzen je stuk voor stuk naar wat er nog in de weg zit op je weg naar helderheid, bevrijding, aanwezigheid en versmelting. Een weg naar HIER, naar wat je bent en wat er is. Een weg de diepte in, verticaal, naar openbaringen van wat de werkelijkheid IS. Een weg die je zal behoeden voor de hoogmoed en de misplaatste verantwoordelijkheid de werkelijkheid te moeten veranderen.

Je bent God in actie en er bestaat niets buiten je, dus is alles in je. Maar om dit werkelijk te ervaren, het zelf te ontdekken, zal je eerste opdracht zijn de wereld aan te nemen zoals hij is. Daar begint ware meditatie. Daar begint vriendschap.

Zelfs al zie je niet dat dit er onder schuilt, uiteindelijk is dat wat je zal ontdekken. Je zal ontdekken dat geld niet echt de oplossing is, dat macht het niet is, dat roem het niet is. Zelfs wat we normaal gesproken liefde noemen, is het niet. Er schuilt iets hogers achter: verlichting. Mocht het woord verlichting je niet aanspreken, dan kan je het ook anders noemen: zelfrealisatie, ontdekken wie of wat je werkelijk bent, thuis komen – het komt allemaal op het zelfde neer.

Als je veel hebt gefotografeerd, weet je misschien dat sommige camera’s beginnen met een dubbel beeld. Je draait aan de focus tot het één beeld wordt – als de twee beelden samen vallen, is de foto scherp. Dat is waar je naar verlangt. Iets in je weet dat je geen scherp beeld hebt. Je weet dat je niet bent wat je zou kunnen zijn. Dat frustreert je en creëert verlangen. Je wilt met jezelf samenvallen, helder zien wat je werkelijk bent.

Veel mensen, met name degenen die al een poosje op het spirituele pad zijn, gaan er van uit dat verlichting iets begeerlijks is, iets prachtigs, en onbereikbaar. Misschien hoor je terwijl je dit artikel leest wel een stemmetje in je dat zegt ‘dit gaat niet over mij’ of ‘het is belachelijk om te denken dat ik verlicht kan worden’. Je ziet verlichting als iets wat onrealistisch is voor een gewoon iemand zoals jij, of als iets waar je nog lang niet ver genoeg voor bent. Iets voor een ander of voor een onbereikbare toekomst. Ik hoop dat je die ideeën kunt laten varen. Verlichting is iets natuurlijks, en het is in zichzelf eenvoudig. Dat neemt niet weg dat je bepaalde ideeën zult moeten loslaten, dat is waar. Je zult je ideeën over geluk moeten laten varen, je ideeën over jezelf, over de waarheid. Al deze ideeën zijn gebaseerd op eerdere ervaringen, op herinnering, op het verleden. De waarheid is hier. Het is nu. En het is overal. Het gaat nooit op vakantie, speelt geen verstoppertje en er is niets dat je hoeft te doen om het te vinden. Je hoeft geen bergen te beklimmen, geen oceanen over te zwemmen, geen woestijnen te doorkruisen – het is altijd hier. Wel moet je jezelf ervoor beschikbaar stellen. Je kan zeggen dat verlichting hetzelfde is als de waarheid naar binnen laten stromen.

Het is vergelijkbaar met proberen naar muziek te luisteren die je niet hoort. Haal de oordoppen uit je oren, dat is alles. De muziek is er. Maak er niet iets ingewikkelds van. Wat ingewikkeld is zijn de voorstellingen die je hebt. Die zitten je in de weg. Als je zonder die ingewikkeldheid in het nu bent, kan je beginnen met kijken wat er gebeurt als je het nu gaat ervaren. En je zult merken dat je een ander mens wordt op een andere planeet. Je problemen zullen niet worden opgelost, ze zullen er vreemd genoeg niet zijn. Je vragen zullen ook niet worden beantwoord, ze zullen zijn verdwenen. Je zult ontdekken dat het moment waarin je leeft zo’n voldoening geeft, zo rijk is, zo lonend, dat het idee ergens anders te willen zijn gewoon niet in je opkomt. Je zal je compleet vervuld voelen, in harmonie met het bestaan.

Geef jezelf toestemming om verlicht te worden. Open je naar het moment, zonder verwachtingen. Als je verwachtingen hebt, ben je niet in het moment maar in je denken. En dat is wat het lastig maakt, want je hebt nu eenmaal verwachtingen over hoe het is om verlicht te zijn, over hoe het zou moeten voelen om helemaal in het nu te zijn. En die brengen je geen stap dichterbij. Het moment zelf brengt je dichterbij. Het moment is de waarheid.

Daarom is er nog iets wat je moet doen, al lijkt het een contradictie. Je moet zicht krijgen op wat er in de weg staat. En wat in de weg staat is je denken. Om precies te zijn: herinnering. Dat wil zeggen alle ervaringen die je hebt opgeslagen in je bewustzijn (je kan ook zeggen ‘onbewustzijn’ want je bent je van het allergrootste deel niet bewust). Op grond van herinnering anticipeer je op wat er gebeurt. Op grond van herinneringen heb je verwachtingen over wie jij bent en hoe de wereld is. En omdat je jezelf ermee identificeert, wordt het een selffulfilling prophecy. Je ervaart je voorstelling van de werkelijkheid, en niet de werkelijkheid zelf. En dit zorgt voor een zich herhalende stroom van dezelfde emoties, dezelfde frustraties, dezelfde verlangens enz.

We willen die barrière tussen onszelf en de waarheid zien. Dat is niet zo makkelijk als het lijkt, omdat we ons zo sterk met ons denken identificeren. En dat maakt het erg moeilijk om te zien dat denken iets mechanisch is dat zich in ons afspeelt. Zodra je ziet dat denken, gebaseerd op herinnering, een afspiegeling is van het verleden en dus niets met het moment van nu te maken heeft, kan je gaan zien dat het zoiets is als een droom. Zolang je in de droom bent, geloof je dat het de realiteit is. Pas als je uit de droom bent, wakker, kan je er naar kijken en zeg je “Oh het is een droom!”

Het is goed om je te realiseren dat een groot deel van je bewustzijn gelooft in de droom die je denken is. Je onderbewustzijn leeft zelfs totaal in die droom. Dat betekent dat herinneringen onbewust als realiteit worden gezien, en dat wat je ervaart de emoties en gebeurtenissen uit je denken zijn en niet de realiteit. Je zal jezelf van je denken moeten scheiden. Je zal een weg moeten vinden om je denken waar te nemen als zich afspelend in de realiteit, en niet als de realiteit zelf. Zoals een film zich afspeelt in de bioscoop, maar niet de bioscoop zelf is.

Als je alleen in het nu wilt zijn, en niet wilt kijken naar wat zich diep in je denkwereld afspeelt, is de kans groot dat je onbewust in de nachtmerrie van je verleden blijft geloven. En door het te negeren druk je het weg. Het duikt onder en gaat een eigen leven leiden. Het krijgt geen kans te worden doorzien en het blijft je blik op de werkelijkheid kleuren. Als je daarentegen alleen met het verleden bezig bent en het nu negeert, kom je ook niet veel verder. Je zoekt de waarheid waar hij niet te vinden is. Het is zoiets als autorijden terwijl je in de achteruitkijkspiegel blijft kijken. Je weet dan wel wat er achter je is, maar het duurt niet lang voor de klap komt.

Je zult beiden moeten doen. En het een geeft ruimte aan het ander. Hoe meer je in het nu bent, hoe beter je kunt zien dat je denkwereld een artificiële realiteit is. En dat zal het makkelijker maken om er zonder angst naar te kijken. Ook diep onderdrukte herinneringen kunnen dan omhoog komen om te worden doorzien. En hoe meer herinneringen aan de oppervlakte komen en worden doorzien, hoe helderder het voor je wordt dat wat zich in je denken afspeelt geen realiteit heeft. Je ziet de droom als droom. Je kan hem laten voor wat hij is. En je ontspant. Je ontspant in het nu. De barrière verdwijnt en je versmelt in het geheel. En daar staat je iets heel praktisch ter beschikking. Iets dat ongenoegen verjaagt, dat zelfhaat doet oplossen en innerlijke rode stoplichten op groen zet. Verlichting is praktisch. Als er iets is wat deze planeet zal redden, zal het verlichting zijn. Want wat we nu ervaren is het tegenovergestelde van verlichting. We ervaren hebberigheid, angst, afgescheidenheid, haat… en het werkt niet. Het is niet praktisch.

Onze hoofden zitten vol met ideeën en we vertellen elkaar dat de meeste van die ideeën erg waardevol zijn. Dat zijn ze niet. Ze houden je van de praktische waarheid weg. Ze houden je weg van verlichting. Leg je vertrouwen in het moment, in de praktische waarheid, in het leven zelf – of hoe je het ook wilt noemen. Je zal niet over water kunnen lopen en geen doden tot leven kunnen wekken, maar je zal merken dat je wijzer bent, sterker, meer ontspannen en positiever – en dat is erg praktisch. Kijk met onschuldige ogen naar alles wat gebeurt. Het is zoiets als naar het leven kijken met de ogen van een oude man die niet meer verwacht het nog terug te zien, en tegelijkertijd kijk je met de ogen van een pasgeboren baby die het allemaal voor het eerst ziet. Als je die combinatie te pakken kunt krijgen, dat is fantastisch.

Dit artikel is geschreven door Taetske Kleijn, gebaseerd op diverse lezingen die Jeru Kabbal over dit onderwerp heeft gehouden tijdens Clarity Proces workshops.

De Koning werd gekweld door de vraag wat deze droom te betekenen had. Zat er misschien een kern van waarheid in? Binnen een week was hij er beroerd aan toe. Hij had geen energie meer, twijfelde aan zijn eigen vermogens en bezag de mensen om hem heen met wantrouwen. Hij begon overal tekenen te zien dat droom en werkelijkheid niet veel van elkaar verschilden. Iedere deur verborg een mogelijke aanvaller. En ondanks dat hij zijn uiterste best deed en zich vol overgave aan zijn taak wijdde, twijfelde hij meer en meer aan zijn geschiktheid als Koning.

Het begon de mensen op te vallen dat de Koning zich vreemd gedroeg. Hij zag er moe uit en leek zich in zijn eigen wereld op te sluiten. Hij overlegde meer dan anders, maar nam zijn beslissingen toch abrupt en alleen. Daarna veranderde hij ze weer. Als je hem met raad probeerde bij te staan, leek het of er een schaduw over hem heen vloog en het kon gebeuren dat je zonder enige aanleiding allerlei onheuse aantijgingen over je heen kreeg. De mensen begonnen over hem te fluisteren. Al gauw gingen er stemmen op om hem af te zetten. Zo kon het niet langer.

Nu wilde het toeval dat er in die tijd een vreemdeling het land bezocht. De mensen vertelden hem hun problemen en vroegen om raad. Hij luisterde aandachtig en zei dat het eenvoudig was. Hij zei dat al deze problemen door een droom werden veroorzaakt en dat de weg daaruit was om uit deze droom te ontwaken. Dat was een merkwaardig antwoord. Was het maar waar dat hun problemen zich alleen maar in hun slaap afspeelden! Ze versleten de man voor gek en besteedden verder geen aandacht aan zijn woorden. Ze hadden belangrijker zaken aan hun hoofd. Het land dreigde onbestuurbaar te worden.

Het scheen de vreemdeling niet te deren dat de mensen hem voor gek verklaarden. Hij had iets sympatieks en rustigs over zich dat op de een of andere manier onverstoorbaar leek. De mensen vroegen hem waarom hij zo rustig bleef, zelfs nu het land toch duidelijk op een crisis afstevende. Kon het hem dan allemaal niets schelen? Was hij niet bereid de realiteit te zien? Er gingen stemmen op om de Koning met geweld te verwijderen! Er waren relletjes uitgebroken waarbij gewonden waren gevallen! De situatie werd met de dag ernstiger.

Maar de man bleef zeggen dat hun problemen door een droom werden veroorzaakt. En niet alleen de problemen van het land. Ook hun huwelijksproblemen, de problemen op hun werk, de problemen met hun gezondheid, met hun kinderen en met hun schoonmoeder. Elk probleem, beweerde de man, had zijn oorsprong in een droom. Hij raadde hen aan op te houden met oplossingen te zoeken voor die problemen. Op te houden met in de wereld van de droom te leven. De enige duurzame oplossing, zei hij, was om uit de droom te ontwaken en te zien dat die niets met de realiteit te maken heeft. Dan zie je vanzelf dat er geen enkele reden is voor strijd of spanning. Dat liefde de werkelijkheid is en niet strijd. Dat alle ellende van de hele wereld het gevolg is van een droom. Hij zei dat ze alleen maar hun ogen hoefden te openen en te zien wat werkelijk is.

Dit klonk zeer ongeloofwaardig en in strijd met de realiteit. Toch werden een paar mensen geraakt door wat hij zei. Ze hoopten vurig op een uitweg uit de ellende, en iets in hun hart zei dat er waarheid in zijn woorden stak. Ze luisterden intensief, kwamen steeds weer terug en voelden zich rustig en kalm in zijn nabijheid. Maar thuis bleek er niets veranderd. Hoezeer ze ook tegen zichzelf en tegen elkaar zeiden ‘het is allemaal een droom’, de werkelijkheid bleef even verschrikkelijk.

In de loop der tijd ontstond er een groep mensen om de vreemdeling heen. Ze vormden een aparte gemeenschap. Ze bemoeiden zich niet meer met staatszaken en verlieten hun families. Ze zongen liederen, deelden hun bezittingen en merkten hoe waar de woorden van de man waren. In hun eigen gemeenschap was er liefde, geen strijd.

Merkwaardig genoeg bleef de man hen zeggen dat ze in een droom leefden. Dit klonk wel zeer ongeloofwaardig en in strijd met de realiteit! Zij leefden toch niet meer in de droom? Zij hadden afscheid van de droom genomen en de gewoontes van thuis vaarwel gezegd. Zij leefden op een heel andere manier, in liefde en gemeenschap. En een aantal van de mensen die er vanaf het begin bij waren geweest, fluisterden dat de leraar natuurlijk niet hen bedoelde. Hij begon oud te worden. Hij bleef een beetje steken in zijn oude groef.

Toen de vreemdeling zag dat het voor de mensen niet mogelijk was om de waarheid in zijn woorden te zien, vertrok hij en keerde terug naar zijn eigen land. Af en toe bereikte hem nieuws. De Koning was vermoord en er was iemand naar voren geschoven om de taak van de Koning over te nemen. De rust leek weergekeerd. De ‘het is allemaal een droom’-beweging bestond nog steeds en had zelfs meer aanhangers gekregen. Ze vormden een aparte gemeenschap binnen het land en hielden er hun eigen manier van leven op na. Ze wilden niets te maken hebben met de wetten van de nieuwe Koning. Die kwamen tenslotte allemaal uit de droom.

De man piekerde zich suf hoe hij de mensen zou kunnen helpen. Hij was van ze gaan houden en het deed hem zeer ze zo gevangen te zien. Hij werd al oud en besprak de kwestie met zijn dochter. Het was duidelijk dat mensen die door een droom worden beïnvloed, niet meer het verschil tussen droom en werkelijkheid kunnen zien. Zelfs al waren ze bereid te luisteren, en werd het door sommigen nog diep in het hart gehoord en herkend, de vermenging van droom en werkelijkheid was zo sterk dat de herkenning werd opgenomen in de droom.

Ze maakten een plan. Ze ontwierpen oefeningen die gelegenheid boden om te ontdekken wat het verschil tussen droom en werkelijkheid is. Ze verzonnen opdrachten die de aandacht van de droom afleidden en richtten op het nu. Ze bedachten vragen die binnen de droom onoplosbaar waren. Ze fantaseerden verhalen die ze zouden kunnen vertellen, om iets te laten zien van waar het om ging. Van alles dat mensen zou kunnen helpen om te zien dat droom en werkelijkheid een andere wereld zijn. Pas dan zou het zinvol zijn om te zeggen dat de problemen van de mensen door een droom werden veroorzaakt, en dat zij de droom tot hun werkelijkheid maakten. Wie weet zou er dan zelfs niets meer hoeven worden gezegd. Zien is het ware begrijpen. Misschien zou het zo te voorkomen zijn dat het wakker worden een rol in de droom ging spelen, als iets wat na te streven was, iets wat binnen die belevingswereld tot een oplossing zou kunnen leiden. Zo zou misschien te voorkomen zijn dat mensen gingen dromen dat ze wakker waren.

De dochter ging op weg. Na een lange en stoffige reis kwam ze in het land. Er stond een bankje in het park. Ze ging zitten, ademde de lucht en keek op haar gemak om zich heen. Al gauw kwam er iemand naast haar zitten en begon haar, de vreemdelinge, de problemen van het land uit de doeken te doen. Hij vroeg haar raad. Ze beet op haar tong om niet te zeggen dat de problemen door een droom werden veroorzaakt. Ze keek de man aan en vroeg hem wat het was dat hij het allerliefste wilde. Hij dacht diep na en zei dat wat hij het allerliefste wilde was: gewoon zorgeloos hier op dit bankje zitten en genieten van de zon en de kleur van het gras. De vrouw glimlachte en zei dat er volgens haar niets was wat dat in de weg stond. De man keek haar bevreemd aan, zuchtte en zei dat dat misschien wel zo was, maar dat het niet zo voelde. Hij kon hier toch moeilijk zorgeloos van dit moment genieten terwijl de wereld in puin lag. Weer glimlachte de vrouw en ze vroeg of de man haar dat puin kon laten zien. Het parkje lag er beeldschoon bij. Even was de man stil. Toen begon hij opnieuw de problemen van het land uit de doeken te doen. Hij voegde er nog de problemen in zijn huwelijk bij en daarbovenop de problemen van de wereld. Toen hij eindelijk was uitgepraat, zakte de zon net achter de bomen. Had hij de hele middag zijn hart uitgestort bij een wildvreemde dame? Hij excuseerde zich en ging er snel vandoor.

De volgende week hing de stad vol met posters. Daarop was een glimlachende vrouw te zien met de tekst: DE DOCHTER VAN DE MAN DIE ZEI DAT HET ALLEMAAL DOOR EEN DROOM KWAM. VRIJDAGMIDDAG OM 2 UUR BIJ HET BANKJE IN HET PARK. Al gauw gonsde het in de stad van de geruchten. Sommigen herinnerden zich de man en zijn merkwaardige uitspraken gecombineerd met zijn prettige uitstraling. De meesten kenden hem alleen uit verhalen en als oprichter van de ‘het is allemaal een droom’-beweging waarvan de mensen elkaar voortdurend in de haren vlogen en die op dit moment zoveel problemen veroorzaakte.

De dag daarna verschenen er nieuwe posters in de stad: BOYCOT! LUISTER NIET NAAR DEZE CHARLATANNE! HOUD HET ZUIVER! HET IS MAAR EEN DROOM. Al met al zorgde het voor heel wat commotie en vrijdagmiddag om 2 uur stroomde het park vol. Er was een klein podium getimmerd.

Om vijf over twee liep de vrouw het podium op. Ze keek de mensen aan en knikte hen vriendelijk toe. Ze bedankte hen voor hun komst en deed de groeten van haar vader. Ze zei dat het hem speet dat hij niet zelf had kunnen komen. Zijn leeftijd stond hem niet meer toe om te reizen. Hij was in gedachten altijd bij hen gebleven en stuurde zijn dochter om hen iets belangrijks te vertellen. Een gemompel ging door de menigte. Dit hadden ze niet verwacht. Een boodschap van de man zelf! Hij stuurde zijn dochter uit liefde voor hen! Ze herkenden in haar dezelfde uitstraling. Een grote rust en sympathie onder een warme oprechte glimlach.

Ze ging verder met het voorlezen van een brief. Daarin vertelde de man dat hij samen met zijn dochter oefeningen had ontworpen. Deze oefeningen hadden de kracht om de ruimte en rust, die ieders geboorterecht was, aan je te openbaren. Ze konden er zelfs voor zorgen dat dromen geen vat meer op je hadden. Ze maakten een gelukkig mens van je, waardoor de ellende vanzelf uit de wereld zou vloeien.

Dit sprak veel mensen aan. Ze konden iets doen. Iets praktisch. Oefeningen! De brief eindigde met een waarschuwing: ‘Bij het doen van de oefeningen zal je meteen merken dat ze werken. Maar zodra je er mee ophoudt, houdt hun werking ook op en zal de ellende van je oude toestand harder op je neervallen, omdat je het nieuwe hebt leren kennen. Er is dus geen einde aan je oefening! Pas als jij er niet meer bent, wordt het allemaal duidelijk.’ Dit ietwat cryptische eind gaf een ongemakkelijk gevoel en dempte de feestvreugde. Er steeg een aarzelend applaus op en de mensen slenterden in groepjes naar huis, al snel weer verwikkeld in hun dagelijkse besognes.

De volgende ochtend stond er een klein groepje mensen op de stoep van het gymnastiekzaaltje waar de oefeningen zouden worden geven. Onder hen de man die in het park zijn hart had uitgestort. Hij was nieuwsgierig geworden. Er was zelfs iemand bij uit de ‘het is maar een droom’ beweging, die met een rood hoofd vroeg of het okay was als zij kwam zonder haar naam te noemen. De dochter heette allen welkom en ze gingen aan de slag. Er werd serieus en aandachtig geoefend. Soms begrepen ze er geen snars van, maar ze voelden zich wel goed, zoals hun was voorspeld. In de loop der tijd kwamen er mensen bij en gingen er mensen weg. En af en toe riep er plotseling iemand ‘Ik ben God!’ of barstte lachend in huilen uit en fluisterde verheugd ‘Ik besta niet!’ of ‘Alles is één!’ Heel soms zelfs riep iemand onthutst ‘Het is allemaal een droom!’ Maar niets van dit alles verstoorde de heerlijke rust die er in de ruimte hing. En ieder die wakker werd besefte dat het niet de oefeningen waren die de uiteindelijke transformatie teweeg hadden gebracht, maar het ontwaken uit de droom. Sommigen begonnen dat te verkondigen, anderen gaven eenvoudigweg de oefeningen door en verstonden de kunst er zelf wat bij te verzinnen en ze aan te passen bij de gewoonten van de tijd.

De dochter schreef een lange brief aan haar vader waarin ze verslag deed van haar belevenissen. Ze schreef dat het niet tot iets groots was uitgegroeid, en dat het land nog steeds in de droom gevangen zat, maar dat het wel bij een enkeling tot een waarlijk ontwaken had geleid. De brief kwam na een maand of twee bij haar terug, samen met de as van haar vader. Het was goed zo.

Een relatie is een behoefte uit je denkwereld

Bij je geboorte zijn je eerste en diepste indrukken over het leven ontstaan. Je werd o.a. geconfronteerd met het feit dat je voor je overleven afhankelijk was van anderen. De ander werd het leven zelf. Je zag jezelf niet als compleet, en in zekere zin was dat ook zo, want in je eentje had je geen enkele kans. Je kon jezelf niet kleden, niet verschonen. Je kon niet weglopen als er gevaar was, je kon jezelf niet voeden. Je kon zelf je behoeften niet vervullen. Je leerde buiten je te kijken voor vervulling. Daarom draagt bijna iedereen dit diepe, diepe gevoel met zich mee: om compleet en vervuld te zijn heb ik een ander nodig. Het is geen werkelijke reële behoefte meer, maar een schaduw van de hulpeloze baby en zijn overlevingsbehoeften die is achtergebleven in je denkwereld.

Bewust zullen we ons verzetten tegen het feit dat we denken de ander nodig te hebben voor ons overleven. We zeggen “Welnee, natuurlijk hangt mijn leven niet van de ander af, maar het is gewoon gezelliger om samen te zijn” of je vindt andere acceptabele redenen. Maar de werkelijke reden, de diepere drijfveer die een relatie zo belangrijk voor je maakt, wordt gevoed door de vaak onbewuste overtuiging dat je iemand anders nodig hebt om geluk, vervulling en rust te vinden, om te kunnen leven. Dit creëert een bijna constante spanning in je leven. Als je geen partner hebt, dan ben je op zoek. Je verkent de markt, manipuleert en onderhandelt, tot je uiteindelijk iemand vindt. En als je de ander hebt, is het zaak de ander bij je te houden. En zo gaat het door en door. En het is niet zomaar een spelletje tussen twee mensen, nee, op een dieper niveau ben je aan het overleven. Het is natuurlijk een hoogtepunt als je het voor elkaar krijgt dat de ander een stukje papier tekent waarop staat dat hij of zij voor altijd bij je blijft en voor je zal zorgen. Eindelijk rust. De mooiste dag van je leven.

We dragen deze kunstmatige, vaak onbewuste behoefte aan een ander diep in ons mee. Dit heeft niet zo veel met de ander te maken. We zijn bezig met onze bestaanszekerheid en dat maakt ons erg egocentrisch. We willen de zaak zo regelen dat we er innerlijk gerust op kunnen zijn dat ons voortbestaan is verzekerd. We zijn zelfs bereid tot compromissen opdat de ander bij ons blijft.

Seks is een behoefte van de soort

Je bent geboren in de realiteit van afhankelijkheid. Het idee “ik heb de ander nodig om te overleven” nestelde zich diep in de wortels van je bewustzijn. En dan, rond de puberteit, duikt het fenomeen seks op. Seks is een behoefte van de soort, niet van het individu. Het is belangrijk om daar helder in te zijn. Seks is geen behoefte van het individu. Lucht is een behoefte van het individu, water, rust, voedsel. Zonder deze dingen kan het individu niet voortbestaan, en dat definieert een behoefte: krijg je het niet dan sterf je.
Seks heb je niet nodig. Mensen leven een heel leven zonder seks en worden erg oud, soms zelfs ouder dan degenen die het wel genieten. Seks is een noodzaak voor de soort. Zonder seks sterft de mensheid uit, dus wordt het als het ware over alle mensen uitgespreid opdat de mensheid blijft bestaan. Vandaar ook dat de drang sterk is.

Komt deze drang op, en vermengt het zich met de kunstmatige behoefte aan een ander, dan wordt de aantrekkingskracht nog sterker. Daar voegen zich dan ook nog de patronen van je cultuur bij, die je zeggen hoe twee mensen met elkaar behoren om te gaan. De hele conditionering van je cultuur, plus die van je jeugd mengt zich erin. Niets van dit alles heeft iets te maken met liefde. Niets. De behoefte aan een ander is geen liefde. Het is het tegenovergestelde van liefde. Het komt voort uit leegte, niet uit overvloed. Veel mensen noemen de fysieke drang naar seks en deze kunstmatige behoefte aan de ander ‘liefde’. Daar komt een hoop verwarring van. We noemen iets liefde wat het niet is. Het is meestal het tegenovergestelde. Het komt voort uit zorg om jezelf en de drang te leven. Niet dat dat verkeerd is, het is goed om voor jezelf te zorgen, maar niet met de instelling van een kind. Zolang je gelooft dat je leven, je geluk, je welzijn, afhankelijk is van anderen, ben je in regressie en blijf je jezelf als een incompleet mens zien.

Het maakt ons bezitterig, jaloers, en vaak ook achterdochtig. We zijn bang de ander te verliezen, we zijn bang omdat we er diep van binnen van overtuigd zijn dat ons bestaan van de ander afhangt. Het wordt wel als toppunt van romantiek gezien als de ander zegt “Ik kan niet leven zonder jou”. Dat is nogal wat! In wezen zegt diegene: “Zonder jou sterf ik. Als je me verlaat ga ik dood. Zonder jou overleef ik het niet. Mijn leven hangt van jou af.” Daar toont het kind zich in zijn puurste vorm. De zogenaamd hoogste uitdrukking van liefde is in wezen totale regressie. Het heeft niets met liefde te maken, in tegendeel.

Liefde is in zichzelf compleet

Toch kan het gebeuren dat de één zich helemaal vervuld voelt door de aanwezigheid van de ander, en andersom. De één denkt “Ah, mamma is er” en de ander denkt “Ah, mamma is er” en dan hebben ze allebei hun mammies en ze ontspannen zich. En omdat ze zich ontspannen kan er iets prachtigs gebeuren. Het is de ontspanning die daar de ruimte voor geeft, niet het samenzijn. Als ze door iets anders tot zo’n diepe ontspanning zouden kunnen komen, dan kan hetzelfde gebeuren. Maar toch, als twee mensen samen komen en zich op een of andere manier beiden vervuld voelen, dan kan het zijn dat er iets opbloeit. Meestal is het niet blijvend, maar het kan.

Liefde is totale vervulling. Liefde is een overstromen, een uitvloeien. Zo gebruik ik het woord liefde, en ik haal het niet door elkaar met seks en de behoeften uit je denkwereld. Liefde is niet-gericht. Niet op iemand. Relaties zijn dat wel. Wat wij liefde noemen in een relatie is gericht op één persoon en het is een vorm van investeren. Je hoopt er iets van terug te krijgen, zelfs al is het zo bescheiden als een gevoel van innerlijke vervulling. Krijg je er niets voor terug, dan zeg je de relatie op. Echte liefde vraagt niets terug, want het heeft niets nodig. Het is compleet in zichzelf. Het straalt eenvoudig zoals een lamp straalt. Het verlicht de hele kamer en schijnt niet alleen maar op die ene persoon. Het schijnt, en het doet er zelfs niet toe of er iemand in de kamer is. Het licht is compleet in zichzelf en heeft geen ander nodig om zich aan op te laden. Zo is liefde.

Liefde is een overstromen, liefde is een geven, liefde is een verruiming, liefde is een gevoel van heel zijn, van vervulling. Als je in liefde bent, als de liefde in jou is, de ware liefde, dan ben je niet alleen in liefde, je bent liefde. Liefde zelf. Deze ervaring – liefde – heeft de meeste kans om te ontstaan als je ontspannen bent. Het kan in meditatie gebeuren, het kan komen als je danst, na seks, eigenlijk in alle omstandigheden. Het is iets wat je ervaart als het ego – het denken, herinnering – je niet lastig valt, je niet verkrampt.

Veel mensen zoeken naar liefde in seks en in relaties, en vinden het niet. Dat betekent niet dat het niet mogelijk is om liefde te vinden door middel van een relatie met een ander. Het kan eventueel een deur voor je zijn. Maar ware liefde zal met jezelf en het Bestaan zijn, inclusief ieder ander in het Bestaan. Op het moment dat je liefde zich op één persoon richt, wees dan heel helder over het feit dat je denkwereld aan het woord is en zegt “Ik heb die ander nodig voor mijn leven”, en dat is geen liefde, dat is behoefte.

Als je in liefde geïnteresseerd bent en je kan dit helder zien, dan bespaar je jezelf heel wat pijn, tijd en moeite. Het is heel voor de hand liggend om wat de wijzen en de mystici over liefde zeggen – als ze over de overstromende liefde spreken – te verwarren met het soort liefde dat ons door de Hollywood-film wordt aangeprezen. We gebruiken hetzelfde woord voor twee totaal tegenovergestelde zijnstoestanden. Als we ze uit elkaar kunnen houden, ze zien als twee verschillende elementen, verschillende zijnstoestanden, dan kunnen we voorbij gaan aan wat ons beperkt, en open staan voor wat ons verruimt. Wat we normaal gesproken liefde noemen is een mindtrip. Het houdt ons in onze denkwereld, houdt ons kinderlijk en gefrustreerd, onrustig. Als je tot helderheid wilt komen zal je het los moeten laten. Op het moment dat je het werkelijk los kan laten, treed je waarschijnlijk de liefde binnen.

Relaties zijn onthullend

Kijken naar je relaties, je huidige en je vroegere, is zinvol. Het kan je helpen om te zien hoezeer oude kinderlijke motieven nog je blik op de werkelijkheid vertroebelen, hoe afhankelijk je van de ander denkt te zijn. Hoe je nog steeds je moeder, je vader, of andere mensen die belangrijk voor je waren in je kindertijd op de ander projecteert. Het kan je laten zien dat je de ander verantwoordelijk maakt voor jouw geluk, voor jouw ontspanning, voor jouw welzijn.

Bekijk al je menselijke relaties. Niet alleen je zogenaamde liefdesrelaties, ook je vriendschappen en kennissen. Zie in hoeverre je ook hen verantwoordelijk maakt voor jouw geluk, vervulling, zelfwaardering en plezier. Wanneer je hier inzicht in krijgt, kan je beginnen om daarmee te stoppen en je compleet en vervuld te voelen met het leven zelf, met jezelf. Liefde te voelen waar je ook bent. Je bent liefde. Nooit zal je jezelf als liefde ervaren zolang je de ander nodig hebt. Haal het uit elkaar en leer ervan. Er is niets mis mee om het leven met een ander te delen. Het is prachtig. Maar als je de ander er de schuld van geeft dat jij je ongelukkig voelt wordt het iets lelijks. Als je je aan de ander vastklampt en de vrijheid van de ander beperkt, wordt het iets lelijks. Dat is geen liefde. Ga na wat je bedoelt iedere keer als je het woord liefde gebruikt. Gebruik je relaties om meer over jezelf te leren. Wees er voorzichtig mee om je relatie liefde te noemen. Als je focus op geven ligt, en je er niets voor terug verwacht, als je de ander volledige vrijheid geeft, zowel om uit je leven te verdwijnen als om er deel van uit te maken, in het besef dat jij volledig en compleet blijft, dan is er een kans dat het liefde is. Maar als een deel van je zich aan de ander vastklampt, begrijp dan dat het een kunstmatige behoefte is van het hulpeloze kind dat je niet langer bent.

Dit artikel is geschreven door Taetske Kleijn, gebaseerd op diverse lezingen die Jeru Kabbal over dit onderwerp heeft gehouden tijdens Clarity Proces workshops.

Als ik in een landschap een camera plaats, dan neemt deze camera het landschap op vanaf het punt waar hij geplaatst is. De camera zelf is op dit beeld niet zichtbaar. Zelfs als hij zich beweegt en het hele landschap vanuit verschillende hoeken opneemt, staat er op de opnames een cameraloos landschap. Toch maakt de camera deel uit van het landschap, hoewel dat op de eigen opnames niet zichtbaar is. Om de camera in het landschap waar te nemen, plaats ik een tweede camera in het landschap die van dat gezichtspunt het landschap opneemt waar de eerste camera deel van uitmaakt. Wil de camera zichzelf in het landschap filmen, dan zal hij opnames moeten maken van de opnames die de tweede camera heeft gemaakt. Hiervoor zullen de opnames van camera 2 eerst moeten worden gereproduceerd en van deze reproductie kan camera 1 dan weer een opname maken.

Al onze ideeën over onszelf zijn opnames van reproducties van opnames die anderen van ons hebben gemaakt. Wie we denken dat we zijn is onze waarneming van wat anderen ons vertellen over hoe ze ons hebben waargenomen. Je zelfbeeld is het resultaat van relaties.

Dit heeft niets te maken met wie je bent. Slechts met hoe je wordt gezien. Dat is iets totaal anders. Een foto van een taart (of een verhaal over een taart) laat zien hoe een taart wordt gezien, maar is geen taart. Als ik mag kiezen tussen een foto van een taart of een echte taart, dan weet ik wel wat ik kies! ‘t Is waar, de echte taart is een tijdelijke aangelegenheid en de taart op de foto blijft altijd vers, maar ik wordt niet vrolijk van een hapje papier.

In het praktische leven van alledag kan het van belang zijn te weten hoe een ander je ziet (een belang dat in mijn optiek overigens schromelijk wordt overschat). Voor het spirituele is het van geen enkel belang. Het is wel belangrijk om te zien dat de opnames niet de realiteit zijn en te erkennen hoe zeer je in de beelden over jezelf zit verstrikt. Hoe zeer het je blik versluiert en je aandacht en energie neemt. Hoe zeer het je geluk over je bestaan bepaalt. Hoe diep en voor een groot deel onbewust deze processen zich afspelen. Het is van belang om helderheid te hebben over waar het grootste deel van je aandacht heen gaat. Naar de beelden of naar de realiteit? Naar de opnames (van reproducties van opnames van de reproducties van combinaties van opnames van reproducties van… enz. enz.), of naar wat hier nu is?

Zie het verschil tussen directe waarneming en indirecte waarneming. De directe waarneming is de poort naar de realiteit. Daar zitten geen opnames tussen, hoewel ze wel tegelijkertijd worden gemaakt. Je hersenen doen dat automatisch. Je kan er b.v. later nog eens naar terug kijken. Wees je er wel van bewust dat je niet werkelijk terug kijkt. Je kijkt naar de beelden die je hebt gemaakt. Die hebben alleen realiteit als beeldmateriaal. Met de man in die beelden kan je niet vrijen. (Behalve dan in je fantasie. Daar wordt je niet zwanger van! Wel kan je er vlinders van in je buik krijgen, want het lichaam kan met vlinders op herinnering reageren. Maar zelfs al krijg je echt vlinders, dan is er nog altijd geen echte man. Het is zelfs de vraag of de vlinders die je kreeg toen hij echt tegenover je zat, niet al van een filmpje in je hoofd kwamen. Je lichamelijke reacties (gevoelens) hangen in het algemeen meer samen met je denkwereld dan met de realiteit.)

Wil je weten wie je werkelijk bent, wat de realiteit is, dan heb je niets aan het kijken naar plaatjes. Je zal het moeten hebben van de directe waarneming. Je zal je interesse in wie je denkt dat je bent en in wie anderen denken dat je bent moeten opgeven. Dit geheel hangt volledig samen met relaties. Deze hele betovering van een ‘ik’ en een ‘jij’ en dat het van belang is wat voor een ‘ik’ jij bent en wat voor een ‘jij’ de ander is, is het resultaat van generaties relaties. Het zit je in het bloed. Het is niet iets wat je even eenvoudig opzij zet.

Toch is duidelijk dat je deze vrucht van relaties zult moeten opgeven (zonder relaties zelf op te geven) voor een ontmoeting met wie of wat je werkelijk bent. Laten we eens wat nader naar ‘opgeven’ kijken.

Er staat hier in mijn kamer een tafeltje. Niet echt een handig tafeltje, maar ik ben er erg aan gehecht. Dat tafeltje is het eerste tafeltje dat ik zelf heb gekocht toen ik op kamers ging en ik heb het altijd meegenomen en met zorg en liefde behandeld. Ik zou het heel erg vinden als dit tafeltje kapot ging of door iemand per ongeluk bij de vuilnis werd gezet. Ik hou van dit tafeltje. Een stukje verderop staat een kastje dat mijn zus hier tijdelijk heeft neergezet. Het geval staat er al een half jaar en het is een behoorlijke sta in de weg. Ik geloof niet dat ze het ooit nog ophaalt. Ik zal het één dezer dagen eens bij haar droppen en als ze het niet wil dan laat ik het gewoon bij haar op de stoep staan en dan moet ze zelf maar zien wat ze er mee doet. Ik wil dat ding niet meer in huis hebben.

Wat betekent het als ik deze twee dingen waar ik een relatie mee heb (met de één een positieve, met de ander een negatieve) opgeef? Ik ben onmiddellijk bereid het kastje op te geven. Weg met dat kreng! Dat tafeltje… hmmm daar ben ik niet zo zeker van of ik dat wil loslaten. Er zit zoveel aan vast… Waarom zou ik het opgeven? Dat is toch nergens voor nodig? Ik beleef een hoop plezier aan dat ding… Nu kan je wel zeggen dat dat tafeltje ooit een keer kapot gaat en dat ik me het verdriet om het verlies kan besparen door het nu al vrijwillig op te geven, maar het zou toch wat moois zijn als ik dat tafeltje losliet alleen om me verdriet te besparen! Lekker egocentrisch! Ik neem dat verdriet op de koop toe. Dat zal best wel meevallen en bovendien: ik zie wel als het zover is. Kortom, ik ben best bereid op te geven waar ik geen liefde voor voel, maar waar ik liefde voor voel laat ik niet los. Waarom zou ik?

Laten we eens een laagje dieper kijken. Wat is het precies waar ik van hou? Is het het tafeltje, of het verhaal dat ik mezelf over dat tafeltje vertel? Zijn het tafeltje en het verhaal één en hetzelfde of zijn ze twee verschillende dingen? Zit dat verhaal in het tafeltje of zit dat verhaal in mij? Als het tafeltje weg is, is het verhaal dan ook weg? Evenzo wat het kastje betreft. Als ik van dat kastje af ben, ben ik dan ook van het verhaal van dat kastje af? Het is wel zo dat de aanwezigheid van die voorwerpen me aan de verhalen herinnert. Als het ware verhindert dat ze in de diepte zakken, wat ik in het geval van het kastje wel prettig vind, maar in het geval van het tafeltje jammer.

Wat gebeurt er als ik zie dat het verhaal en het tafeltje twee verschillende dingen zijn? Als ik ze los van elkaar zie? Hoe zie ik dan het tafeltje? Ik zie een versleten oud tafeltje (mijn vriend noemt het een sta in de weg, maar daar ben ik het uiteraard nooit mee eens) al is het nog best te gebruiken, maar een nieuw tafeltje zou geen overbodige luxe zijn. Dat kastje ziet er eerlijk gezegd een stuk frisser uit. Maar dit terzijde.

Is ‘houden van’ dan het verhaal wat ik over iets of iemand aan mezelf vertel en heeft dat in feite weinig met datgene of diegene te maken? Ja. Zo is het. Als ik zeg ‘ik hou van je’ dan zeg ik ‘ik hou van het verhaal dat ik mezelf over je vertel’ en wie weet ook wel ‘ik hou van het verhaal dat ik me dankzij jou over mezelf kan vertellen’. En zolang het een fijn verhaal is wil ik dat je bij me blijft, zodat ik in het verhaal kan blijven leven. En zelfs als het tijdelijk geen fijn verhaal is neem ik dat op de koop toe zolang ik de hoop op mijn uiteindelijk fijne verhaal niet hoef op te geven.

Houden van, gehechtheid, vasthouden geldt dus het verhaal en niet de persoon of het voorwerp zelf. Die staat daar slechts symbool voor. Wil je het zicht op de realiteit (die jij bent) terug vinden, laat dan het verhaal los als realiteit. Het verhaal blijft als verhaal (en het blijft altijd vers, net als de taart op de foto, tenzij jij zelf besluit je het verhaal van een bedorven taart te vertellen, maar dat is strikt genomen een tweede verhaal), – de realiteit is een voortdurend veranderend, levend iets, wat zich niet laat vangen. Wil de camera de realiteit waarnemen, dan is het zinloos om naar de opnames te kijken. Hij hoeft niet te stoppen met opnemen en plaatjes verzamelen. Dat is iets wat camera’s doen. Maar in de opnames is de realiteit niet te vinden. Als je naar de opnames kijkt, kan je jezelf niet waarnemen en ook de wereld niet. Alleen het beeld dat je van de wereld maakt. Alleen de verhalen die jij mede via de verhalen van anderen over de wereld hebt samengesteld. Je denkwereld.

Deze verhalen, deze beeldverhalen, zijn de vrucht van menselijke relaties. Merk hoeveel de verhalen je te bieden hebben. Merk je verslingering eraan. Ook als je levensverhaal een nachtmerrie voor je is. Juist dan gaat er veel energie heen om niet te verdrinken, maar het hoofd boven water te houden. Van een spannende film kan je je nauwelijks losmaken. Zeker als je je identificeert met de hoofdrolspeler en je ergens blijft geloven in een mogelijk happy end en de redding van de wereld mits je maar de juiste dingen doet. Wie weet wel door spiritualiteit! – Het is een hapje papier (al staat er taart op). Kunstmatig. Hoe knap en geniaal het ook is. Een menselijke creatie van de wereld. In zichzelf iets fantastisch! Niks op tegen! Maar het is niet de realiteit. Stop met te geloven dat jij die persoon in dat verhaal bent. En dan hoef je je er niet eens los van te maken, omdat je ziet dat je er los van bent. Zie dat het leven, de wereld zelf, iets totaal anders is dan het verhaal dat van de wereld is gemaakt.

Ervaar wat je wel bent door direct zien. En als je daarbij helder hebt wat je niet bent, zodat je je minder en minder vergist, opent je zien zich meer en meer naar het onvoorstelbare. Dat waar je geen plaatjes en verhalen van hebt. En mocht je jezelf vinden (of verliezen), dan kan het zijn dat je in een immense liefde ontbrandt voor alles wat is. Inclusief de ikken en de jijs en het hele verhaal. Een liefde die dit allemaal begint te verlichten. Maar… dit is een verhaal… Hecht er niet aan. Kijk zelf.